تولید پیچ و مهره خشکه | راهنمای جامع + جدول استانداردها
پیچ و مهرههای خشکه (High-Strength Bolts) یا پیچ و مهره مقاوم، بخاطر استحکام بالا و مقاومت مکانیکی مناسب در پروژههای صنعتی و عمرانی کاربرد گسترده دارند. این راهنمای جامع، مراحل تولید، استانداردهای مطرح و کاربردها را به صورت منظم معرفی میکند.
مراحل تولید پیچ و مهره خشکه
- انتخاب و تهیه مواد اولیه
پیچ و مهره خشکه معمولاً از فولاد کربنی با درصد کربن متوسط یا آلیاژی تولید میشوند. فولاد CK45 یکی از رایجترین مواد اولیه است
- شکلدهی اولیه (فورج/لولهکاری)
- فورج سرد: مفتول فولادی در دمای محیط بین قالبها شکل داده میشود. این روش باعث بهبود خواص مکانیکی و صرفهجویی در انرژی میشود
- فورج گرم: مناسب برای مهرهها یا قطعات سختتر، با دمای بالا انجام میشود.
- عملیات سردکاری و نورد رزوه
در این مرحله، دقیقاً پس از شکلدهی، رزوهها با روشهای نورد سرد یا ماشینکاری ایجاد میشوند. نورد سرد، سطوح مقاومتر و صیقلیتری ایجاد کرده و مقاومت مکانیکی بالاتری دارد
- عملیات حرارتی
پس از شکلدهی و رزوهزنی، عملیات گرمایش و بازپخت انجام میشود تا استحکام و سختی در سطح مطلوب قرار گیرد
- پوششدهی (اختیاری اما معمول)
برای مقاومت در برابر خوردگی، پیچ و مهرههای خشکه معمولاً با آبکاریهایی مانند گالوانیزه سرد یا گرم، داکرومات و… پوششدهی میشوند
استانداردهای متداول پیچ و مهره خشکه
در جدول زیر، برخی استانداردهای بینالمللی مرتبط با پیچ و مهره خشکه معرفی شدهاند:
| استاندارد / گرید | کاربرد اصلی | توضیحات |
| ISO 898-1 (گرید 8.8) | پیچ ششگوش خشکه مقاوم برای کاربردهای صنعتی | مقاومت کششی ~800 MPa و تسلیم ~640 MPa |
| DIN 931 / DIN 933 | پیچ خشکه نیمدنده / تمامدنده | کلاسهای 8.8، 10.9، 12.9 برای قطر 4–30 mm |
| DIN 558 / 601 / 7990 | پیچهای مخصوص با کلاس و ساختارهای متفاوت | نوع خاص برای جهات مختلف مهندسی |
کاربردها و ویژگیها بر اساس گرید
- گرید 8.8: پرکاربردترین گرید؛ مناسب کاربردهای عمومی صنعتی و ساخت اسکلت؛ تحمل حدود 80 کیلوگرم بر میلیمتر مربع
- گرید 10.9 و 12.9: مقاومت و استحکام بسیار بالاتر؛ در کاربردهایی مانند خودرو، صنایع سنگین یا پرسهای هیدرولیک کاربرد دارند
نکات کلیدی برای انتخاب مناسب
- از مواد اولیه استاندارد فولادی استفاده کنید تا خواص مکانیکی مطمئن و قابل پیشبینی باشد.
- روش تولید (فورج سرد یا گرم) نقش تعیینکننده در خواص نهایی دارد.
- الزامی است رزوه و عملیات حرارتی طبق گرید انتخابی و استاندارد مربوطه انجام شود.
- در محیطهای خورنده یا مرطوب، پوششدهی الزام است.
- توجه به همخوانی استاندارد – گرید پیچ، مهره و واشر در اتصال اهمیت زیادی دارد
- تولید پیچ و مهره خشکه، یک فرآیند چندمرحلهای شامل انتخاب مواد، قالبگیری، رزوهزنی، عملیات حرارتی و پوششدهی است.
- پرکاربردترین استانداردها شامل ISO 898-1 (گریدها)، DIN 931/933 (ابعاد و گرید) میباشند.
- انتخاب گرید مناسب (مثل 8.8، 10.9، 12.9) با توجه به نقش، بارگذاری و شرایط محیطی صورت میگیرد.
سوالات متداول (FAQ)
-
پیچ و مهره خشکه چیست و چه تفاوتی با پیچ معمولی دارد؟
پیچ و مهره خشکه از فولاد پرکربن یا آلیاژی تولید میشوند و پس از عملیات حرارتی، استحکام بسیار بیشتری نسبت به پیچهای معمولی دارند. همین ویژگی باعث میشود برای سازههای سنگین و پروژههای صنعتی استفاده شوند.
-
پرکاربردترین گرید پیچ خشکه کدام است؟
پرکاربردترین گرید پیچ خشکه 8.8 است که تعادل خوبی بین قیمت و استحکام دارد. این گرید در سازههای فلزی، ساختمانسازی و پروژههای عمومی بیشترین مصرف را دارد.
-
پیچ خشکه 8.8 با 10.9 چه تفاوتی دارد؟
پیچ 8.8 مقاومت کششی حدود 800 مگاپاسکال دارد، در حالی که پیچ 10.9 حدود 1000 مگاپاسکال مقاومت دارد. بنابراین پیچ 10.9 برای بارهای سنگینتر و ماشینآلات صنعتی مناسبتر است.
-
پیچ و مهره خشکه چه پوششهایی دارند؟
برای افزایش مقاومت در برابر زنگزدگی، پیچ و مهره خشکه معمولاً با پوششهایی مانند گالوانیزه سرد، گالوانیزه گرم، فسفاته و داکرومات ارائه میشوند. انتخاب نوع پوشش بستگی به شرایط محیطی پروژه دارد.
-
قیمت پیچ و مهره خشکه چگونه تعیین میشود؟
قیمت پیچ و مهره خشکه به گرید (8.8، 10.9، 12.9)، سایز، طول، نوع پوششدهی و برند تولیدکننده بستگی دارد. همچنین قیمت فولاد و نرخ بازار آهن روی هزینه نهایی تاثیر مستقیم دارد.